آیین نامه های آموزشی


آئین نامه آموزشی و پژوهشی دوره دکتری Ph.D

مقدمه :

بیش از 10 سال از اجرای آیین نامه دوره دکتری Ph.D مصوب جلسه 274 مورخ 8/12/1372 شورای عالی برنامه ریزی می گذرد و این مدت فرصتی بود تا نقاط ضعف و قوت این آئین نامه شناخته شود. براساس این شناخت ، گروهها و کمیته های تخصصی و واحد تدوین آئین نامه های آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی ماموریت یافتند تا با استفاده از نظرات دانشگاهها ، موسسات تحقیقاتی ، استادان ، مجریان و کارشناسان مسائل آموزشی و پژوهشی وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی ، تمام مواد این آئین نامه را مجدداً بررسی و مورد بازنگری و اصلاح قرار دهند . این کار صورت گرفت و آیین نامه جدید تدوین و جهت تصویب به شورای برنامه ریزی پیشنهاد شد و شورای برنامه ریزی دانشگاه آزاد اسلامی طی سه جلسه آن را بررسی و سرانجام در جلسه 55 مورخ 18/11/1383 آن را تصویب کرد. این آیین نامه از تاریخ تصویب برای تمام دانشجویانی که از این تاریخ به بعد وارد دانشگاهها و موسسات آموزشی و مراکز تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی در مقطع دکتر Ph.D می شوند لازم الاجرا است و معاونت آموزشی دانشگاه بر حسن اجرای آن نظارت خواهد داشت.

هدف از تدوین این آیین نامه ، ایجاد هماهنگی در فعالیتهای آموزشی و پژوهشی در مقطع دکتری و ارتقای کیفیت این فعالیت ها درتمام واحدهای دانشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی است. لکن آن چه که نیل به این هدف را ممکن می سازد حسن اجرا و نحوه به کار بستن آن است و این کار میسر نیست مگر با همکاری استادان و دانشجویان متعهد و هماهنگی مسئولان اجرائی ، که امید است با دقت این مواد را رعایت نمایند.

با این امید تذکر چند نکته ضروری است :

1-   در این آیین نامه ، تنها به ذکر اصول اکتفا شده است ، آن جا که ساکت است تصمیم گیری بر عهده شورای تحصیلات تکمیلی واحد ذیربط است لکن تغییر اصول یا تفسیر مغایر با اصول مجاز نیست. اگر ابهامی وجود داشته باشد ، رفع آن بر عهده شورای برنامه ریزی دانشگاه آزاد اسلامی است. که توسط معاونت آموزشی دانشگاه به آن شورا ارجاع می شود.

2-   مسئولیت اجرای این آیین نامه برعهده واحدهای آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی است که مجوز اجرای دوره دکتری را از شورای گسترش دانشگاه کسب کرده اند.

3-   مسئولان اجرائی ، اساتید راهنما ، مدرسان و دانشجویان ملزم به رعایت و اجرای این آیین نامه اند و هر عملی که خلاف این آیین نامه صورت گیرد از درجه اعتبار ساقط است.

4-   لازم است واحد مجری ، دانشجویان را از آغاز تحصیل با مواد این آیین نامه آشنا سازند و به هنگام ثبت نام در نخستین نیمسال تحصیلی ، مواد آن را در اختیار دانشجویان قرار دهند.

5-   تمام واحدهای دانشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی ملزم به اجرای دقیق و کامل برنامه های آموزشی و پژوهشی مصوب شورای برنامه ریزی دانشگاه آزاد اسلامی هستند. هیچ تغییری در عنوان ها ، تعداد واحدها و محتوای دروس ، جز در محدوده اختیارات تفویض شده ، مجاز نیست در صورت ضرورت ، استادان و گروههای آموزشی می توانند پیشنهادهای خود را در این زمینه ، به شورای برنامه ریزی دانشگاه آزاد اسلامی ارسال دارند.

6-   شورای برنامه ریزی دانشگاه آزاد اسلامی امیدار است با تصویب و ابلاغ این آیین نامه ، بسیاری از مشکلات واحدهای دانشگاهی را از حیث مقررات و ضوابط دوره دکتری برطرف نماید. معهذا اظهار نظر واحدهای درخصوص نتایج حاصل از اجرای این آیین نامه می تواند در جریان تجدید نظرهای بعدی مورد استفاده قرار گیرد.

 

 

آئین نامه دوره دکتریPh.D[1]

فصل اول

کلیات

ماده 1 : تعریف

دوره دکتری Ph.D ، بالاترین مقطع تحصیلی آموزش عالی است که به اعطای مدرک می انجامد و مجموعه ای هماهنگ ، از فعالیت های پژوهشی و آموزشی است.

تبصره : در این آیین نامه ، به منظور اختصار ، به تمام واحد ها و موسسات آموزش عالی ، پژوهشگاهها ، پژوهشکدهها و مراکز تحقیقاتی مجاز دانشگاه آزاد اسلامی که در زمینه تحصیلات تکمیلی فعالیت دارند ، دانشگاه گفته می شود.

هم چنین در این آیین نامه به واحدهای آموزشی یا پژوهشی تحت پوشش دانشگاه « واحد » و یا شورا یا کمیته تحصیلات تکمیلی مربوط « شورای تحصیلات تکمیلی واحد » گفته می شود.

ماده 2 : هدف

هدف از ایجاد دوره دکتری ، تربیت افرادی است که با احاطه یافتن به آثار علمی در یک زمینه خاص و آشنا شدن با روشهای پیشرفته تحقیق و دستیابی به جدیدترین مبانی آموزش و پژوهش ، بتوانند ، با نوآوری در زمینه های علمی و تحقیقی ، در رفع نیازهای کشور و گسترش مرزهای دانش ، در رشته تخصصی خود ، موثر بوده و به تازه هائی در جهان دست یابند.

ماده 3 : محور اصلی

محور اصلی فعالیتهای دوره دکتری ، پژوهش و کسب تبحر در یک رشته خاص علمی است و آموزش وسیله برطرف کردن کاستی های آموزشی دانشجویان این دوره است ، تا راه را برای وصول به اهداف دوره هموار سازد.

ماده 4 : مراحل دوره

دوره دکتری به دو مرحله آموزشی و پژوهشی تقسیم می شود.

مرحله آموزشی از زمان پذیرفته شدن دانشجو به عنوان دانشجوی دکتری آغاز و به امتحان جامع[2] ختم می شود.

مرحله پژوهشی پس از مرحله آموزشی آغاز و با تدوین رساله و دفاع از آن پایان می پذیرد.

تبصره : دانشجویان دوره دکتری می توانند تحقیقات اولیه مرحله پژوهشی خود را در مرحله آموزشی آغاز نمایند ولی ثبت نام رسمی آنها برای مرحله پژوهشی و تدوین رساله ، منوط به موفقیت در امتحان جامع و دفاع از طرح پژوهشی رساله است.

فصل دوم

شرایط ورود

ماده 5 :

شرایط ورود به دوره دکتری عبارتند از :

1-      داشتن شرایط عمومی ورود به آموزش عالی

2-   داشتن دانشنامه کارشناسی ارشد ( فوق لیسانس ) یا دکترای حرفه ای یا بالاتر ، متناسب با رشته تحصیلی مورد تقاضا ، از یکی از دانشگاههای داخل یا خارج از کشور که حسب مورد به تایید وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری یا وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی رسیده باشد.

3-      موفقیت در امتحان یکی از زبانهای خارجی

4-      قبولی در امتحانات اختصاصی ورود به دوره دکتری

تبصره 1 : تشخیص اینکه دارندهه کدام دانشنامه در کدام رشته می تواند تحصیل کند و هم چنین تعیین شرایط تطبیق مدرک تحصیلی دانشجو با برنامه آموزشی مصوب ، برعهده گروه برنامه ریزی ذیربط ، در شورای برنامه ریزی دانشگاه آزاد اسلامی است.

تبصره 2 : در ورود به دوره دکتری محدودیت سنی برای داوطلبان وجود ندارد.

تبصره 3 : ورود دانشجویان ممتاز و دارای استعدادهای درخشان به دورههای دکتری بر اساس آیین نامه و ضوابط جداگانه امکان پذیر است که توسط معاون آموزشی و شورای هدایت استعدادهای درخشان تدوین و به مرحله اجرا گذاشته می شود.

در هر حال این دانشجویان که از هر طریق مجاز وارد دوره دکتری می شوند از حیث ضوابط همانند دیگر دانشجویان تابع مقررات این آیین نامه هستند.

فصل سوم

استاد راهنما

ماده 6 :

استاد راهنما به تقاضای دانشجو و موافقت کتبی استاد و با تصویب شورای تحصیلات تکمیلی واحد تعیین می گردد.

تبصره : استاد راهنما ، باید حداکثر تا پایان سال اول سال تحصیلی هر دانشجو ، تعیین شود ، تا زمانی که استاد راهنما انتخاب نشده است ، « مدیر گروه » وظایف استاد راهنما را بر عهده می گیرد.

ماده 7 :

استاد راهنما باید عضو هیات علمی دانشگاه بوده و حداقل دارای مرتبه استادیاری باشد و لااقل سه سال سابقه تدریس یا تحقیق در دوره کارشناسی ارشد و یا بالاتر داشته باشد.

تبصره : در شرایط خاص ، راهنمایی رساله دانشجو می تواند توسط دو استاد راهنما به طور مشترک صورت گیرد.

ماده 8 :

به پیشنهاد استاد راهنما و تایید شورای تحصیلات تکمیلی دانشکده ، یک یا دو نفر از اعضای هیات علمی یا از صاحب نظران و محققان برجسته ، به عنوان استاد مشاور تعیین می شوند.

تبصره : استادان مشاور باید دارای مدرک دکتری با حداقل مرتبه استادیاری با سابقه 3 سال تدریس یا تحقیق در دوره کارشناسی ارشد باشند. برای صاحب نظران و محققانی که عضو هیات علمی نیستند داشتن مدرک دکتری الزامی است.

فصل چهارم

مرحله آموزشی

ماده 9 :

دانشجویی که برای دوره دکتری ثبت نام می کند ، بسته به میزان دروس مورد نیاز رشته موظف است بین 18 تا 22 واحد درسی را با نظر استاد راهنما و تصویب شورای تحصیلات تکمیلی گروه مطابق برنامه مصوب شورای برنامه ریزی دانشگاه در مدت مجاز دوره ، با موفقیت بگذرانند.

تبصره : اگر دانشجویی ، تعدادی از واحدهای درسی لازم را در دوره کارشناسی ارشد نگذرانده باشد ، موظف است ، به تشخیص گروه ذیربط کمبود واحدهای درسی خود را در مرحله آموزشی جبران کند.

حداکثر تعداد واحدهای جبرانی 10 واحد و حداقل نمره آن بدون احتساب در میانگین کل دانشجو در هر درس 14 از 20 است. به ازاء هر 10 واحد جبرانی یک نیمسال تحصیلی به مدت مجاز مرحله آموزشی دانشجو افزوده می شود.

ماده 10 :

دانشجو در مرحله آموزشی ، موظف است در هر نیمسال تحصیلی بین 6 تا 12 واحد درسی از دروس مرحله آموزشی را انتخاب و ثبت نام کند ، مگر آن که کمتر از 6 واحد درسی باقی داشته باشد.

ماده 11 :

طول مدت مجاز مرحله آموزشی ( تا پایان امتحان جامع و دفاع از طرح پژوهشی رساله ) حداکثر 4 نیمسال تحصیلی است. چنانچه دانشجو نتواند در این مدت ، مرحله آموزشی را به پایان برساند از ادامه تحصیل محروم می شود.

ماده 12 :

حداقل نمره قبولی در هر درس 14 از 20 است. در صورتی که نمره دانشجو در یک در س کمتر از 14 باشد ، باید آن را تکرار کند. در هر حال میانگین کل  دانشجو در دوره دکتری نباید از 16 کمتر باشد.

تبصره 1 : در صورت تکرار یک درس توسط دانشجو ، فقط نمره ی قبولی دانشجو در کارنامه او ثبت و در تعیین میانگین کل او محاسبه می شود.

تبصره 2 : چنانچه میانگین کل نمره های دانشجو در مدت مجاز تحصیل در مرحله آموزشی به 16 نرسد از دامه تحصیل محروم می شود.

فصل پنجم

امتحان جامع

ماده 13 :

امتحان جامع ، ارزیابی خلاقیت ، قوه ابتکار ، توان و قابلیت های پژوهشی دانشجو است که به صورت امتحان شفاهی یا کتبی و یا هر دو ( به تشخیص شورای تحصیلات تکمیلی گروه ) صورت می گیرد.

ماده 14 :

امتحان جامع به معنی امتحان از تمام دروس گذرانده شده نیست بلکه مجموع اطلاعات دانشجو را در چند درس مرتبط با موضوع رساله و گرایش به پیشنهاد گروه آموزشی مورد ارزیابی قرار می دهد که نتیجه آن به صورت قبول با نمره حداقل ( 15 از 20 ) یا رد ( کمتر از 15 ) اعلام می شود.

تبصره 1 : دانشجویانی که بدون شرکت در امتحان ورودی دوره دکتری توسط گروهها پذیرش می شوند نیز باید در آزمون جامع ( کتبی و شفاهی ) موضوع ماده 14 شرکت نمایند.

تبصره 2 : دانشجویانی که در امتحان جامع یک بار مردود شوند فقط یک بار دیگر مجاز هستند در امتحان جامع شرکت کنند. در موارد خاص به درخواست مدیر گروه وضعیت دانشجو به کمیسیون بررسی موارد خاص سازمان مرکزی دانشگاه ارسال می شود.

تبصره 3 : دانشگاه یا واحد ذیربط موظف است قبولی یا عدم قبولی دانشجو را در امتحان جامع ، کتباً به وی ابلاغ نماید.

ماده 15 :

به منظور برگزاری جلسه دفاع از پیشنهاد طرح پژوهشی رساله در هر رشته و یا گرایش ، کمیته برگزاری جلسه دفاع با حضور استاد راهنما ، استادان مشاور ، دو نفر استاد داور از گروه و دو نفر استاد داور از خارج از گروه به پیشنهاد استاد راهنما و تصویب شورای تحصیلات تکمیلی گروه و تایید شورای تحصیلات تکمیلی واحد دانشگاهی تشکیل می گردد.

تبصره 1 : دانشجو همزمان یا پس از امتحان جامع و حداکثر تا پایان نیمسال چهارم ، باید از طرح پیشنهادی پژوهشی رساله خود در حضور کمیته فوق دفاع نماید.

تبصره 2 : چنانچه دانشجو نتواند در زمان مقرر از پیشنهاد پژوهشی رساله خود دفاع نماید. می تواند زمان مذکور را با موافقت استاد راهنما و تصویب شورای تحصیلات تکمیلی گروه حداکثر به مدت یک نیمسال تحصیلی با رعایت سقف زمان مجاز دوره دکتری ، به تعویق اندازد.

تبصره 3 : واحد ذیربط موظف است حداکثر 2 هفته پس از برگزاری جلسه دفاع از طرح پژوهشی رساله پیشنهادی دانشجو ، عنوان و تصویب آن را همراه سوابق مربوط به دانشگاه ارسال نماید.

فصل ششم

مرحله پژوهشی و تدوین رساله

ماده 16 :

ثبت نام دانشجو در مرحله پژوهشی و تدوین رساله پس از اعلام قبولی وی در امتحان جامع و تصویب طرح پژوهشی رساله صورت پذیرد.

ماده 17 :

تعداد واحدهای رساله در مرحله پژوهشی بین 20 تا 24 واحد می باشد با این ترتیب مجموع واحدهای آموزشی و پژوهشی دانشجو در دوره دکتری بین 38 و 46 واحد ا